Znaki probiercze i cechowanie złota – co musi wiedzieć sklep jubilerski

Klient widzi na zapięciu łańcuszka kilka drobnych znaków i zwykle nie zastanawia się, co oznaczają. Dla sklepu jubilerskiego i hurtowni to jednak sprawa podstawowa: od tego, czy wyrób jest prawidłowo oznaczony, zależy, czy w ogóle można go legalnie sprzedawać. W tym artykule wyjaśniamy, czym są znaki probiercze, kiedy złoty wyrób może trafić do obrotu w Polsce i na co zwrócić uwagę, kupując towar z zagranicy.

Opieramy się na ustawie z dnia 1 kwietnia 2011 r. Prawo probiercze (tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 536), stan na październik 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej ani stanowiska urzędu probierczego.

Cecha probiercza, znak imienny, świadectwo badania – podstawowe pojęcia

W potocznym języku wszystkie oznaczenia na biżuterii nazywa się „znakami probierczymi”. Ustawa rozróżnia jednak kilka pojęć:

• Cecha probiercza – urzędowy znak umieszczany przez organ administracji probierczej po zbadaniu wyrobu. Potwierdza, że zawartość metalu szlachetnego odpowiada obowiązującej próbie. Ustawa wymienia cztery rodzaje cech: podstawową (rodzaj metalu, próba i urząd, który dokonał oznaczenia), dodatkową, pomocniczą i główną (art. 14).
• Znak imienny – indywidualny znak, który pozwala zidentyfikować wytwórcę wyrobu albo podmiot wprowadzający wyrób z zagranicy (art. 3). Znaki imienne są wpisywane do rejestru prowadzonego przez dyrektora okręgowego urzędu probierczego (art. 19).
• Świadectwo badania – dokument wydawany zamiast cechy, np. gdy wyrobu nie da się oznaczyć bez uszkodzenia albo brakuje na nim miejsca na cechę (art. 10).
• Znak „MET” – umieszczany m.in. na wyrobach, w których zawartość metalu szlachetnego jest niższa od najniższej próby, oraz na wyrobach z metali nieszlachetnych pokrytych metalem szlachetnym (art. 11).

Sama liczba „585” wybita przez producenta nie jest więc tym samym co cecha probiercza. To informacja o próbie, a nie urzędowe potwierdzenie.

Kiedy złoty wyrób może być sprzedawany w Polsce?

Kluczowy jest art. 4 ustawy. Wyroby z metali szlachetnych mogą być wprowadzane do obrotu i być przedmiotem obrotu w Polsce, jeżeli spełniają co najmniej jeden z warunków:

• są oznaczone polskimi cechami probierczymi,
• są oznaczone cechami probierczymi, których obowiązek uznawania wynika z umów międzynarodowych wiążących Polskę,
• są oznaczone cechami probierczymi, na podstawie których dopuszczono je do obrotu w państwach Unii Europejskiej, w państwach EFTA będących stronami umowy o EOG lub w Republice Turcji,
• posiadają świadectwo badania.

Obowiązek zapewnienia, że wyrób spełnia jeden z tych warunków, spoczywa na podmiocie, który wprowadza go do obrotu. Sklep może natomiast sprzedawać wyłącznie wyroby, które te warunki spełniają (art. 5). Za wprowadzanie do obrotu lub sprzedaż wyrobów wbrew art. 4 grozi kara grzywny (art. 45).

Konwencja o kontroli i oznaczaniu wyrobów z metali szlachetnych

Przykładem umowy międzynarodowej jest Konwencja o kontroli i oznaczaniu wyrobów z metali szlachetnych, nazywana potocznie konwencją wiedeńską. Polska jest jej stroną (lista państw członkowskich). Wyroby oznaczone wspólnym znakiem kontrolnym konwencji (CCM) są rozpoznawane we wszystkich państwach-stronach. Turcja nie jest stroną konwencji, ale została wymieniona bezpośrednio w art. 4 ustawy.

Wyroby lżejsze niż 1 gram

Ustawa przewiduje wyjątek, który ma duże znaczenie dla sklepów z delikatną biżuterią. Wymogów z art. 4 nie stosuje się do wyrobów, w których masa części wykonanych ze stopu złota jest mniejsza niż 1 gram (art. 6 ust. 1). Dla platyny próg wynosi również 1 gram, a dla srebra 5 gramów.

Brak obowiązku cechowania nie oznacza jednak braku obowiązków. Podmiot wprowadzający taki wyrób do obrotu musi:

• zapewnić, że jego próba odpowiada jednej z prób obowiązujących w Polsce,
• przekazać odbiorcy informację o próbie,
• oznaczyć wyrób znakiem imiennym, chyba że jest on oznaczony cechami probierczymi, na podstawie których dopuszczono go do obrotu w UE, EFTA (EOG) lub Turcji (art. 6 ust. 2).

Sklep, który sprzedaje takie wyroby, musi umieścić na dołączonej do nich metce informację o próbie oraz o masie części wykonanych ze stopu metalu szlachetnego (art. 6 ust. 3).

Obowiązki sklepu jubilerskiego w praktyce

• Kupuj wyłącznie towar, który spełnia warunki art. 4 – albo upewnij się, że dostawca lub importer zadba o cechowanie, zanim towar trafi na półkę.
• Wywieś wizerunki cech. Ustawa nakazuje umieścić w miejscu widocznym dla klientów graficzne wizerunki cech probierczych, którymi oznaczone są oferowane wyroby (art. 8). Aktualne tabele polskich cech oraz cech państw UE i konwencji publikuje m.in. Okręgowy Urząd Probierczy w Warszawie.
• Pilnuj metek przy wyrobach poniżej 1 grama – próba i masa muszą być podane.
• Przechowuj dokumenty dostawy z próbą i masą wyrobów. Ułatwiają odpowiedź na pytania klienta i kontrolę.

Niedopełnienie obowiązków z art. 6 ust. 2 i 3 oraz art. 8 również podlega karze grzywny (art. 47).

Jak wygląda badanie i cechowanie w urzędzie probierczym?

Organami administracji probierczej są Prezes Głównego Urzędu Miar i dyrektorzy okręgowych urzędów probierczych (art. 28). Urząd bada wyrób, określa zawartość metalu szlachetnego i w drodze decyzji stwierdza, czy odpowiada ona obowiązującej próbie. Potwierdza to cechą probierczą, świadectwem badania albo znakiem „MET” (art. 9). Metodę badania wybiera urząd.

Wyroby zgłasza się do badania po zakończeniu podstawowych procesów produkcyjnych, ze wszystkimi częściami, oczyszczone i nieuszkodzone. Nowe wyroby wytworzone w Polsce muszą mieć znak imienny (art. 12). Jeżeli wynik badania nie odpowiada żadnej z prób obowiązujących w Polsce, wyrób otrzymuje cechę kolejnej, niższej próby (art. 13). Więcej o tym, które próby obowiązują w Polsce, przeczytasz w naszym przewodniku po próbach złota.

Lista kontrolna przy zakupie hurtowym

Zanim złożysz zamówienie u nowego dostawcy, zwłaszcza spoza Polski, zapytaj o:

• próby wyrobów w częściach tysięcznych i ich zgodność z próbami obowiązującymi w Polsce,
• to, jakimi znakami wyroby są oznaczone: znakiem wytwórcy, cechą probierczą, a jeśli tak – którego państwa,
• to, kto i gdzie zajmie się cechowaniem w Polsce, jeśli będzie potrzebne,
• masę wyrobów, szczególnie tych, które mogą ważyć mniej niż 1 gram,
• dokumenty dostawy z próbą i masą każdej pozycji.

Jeśli masz wątpliwości, czy konkretne oznaczenia spełniają warunki art. 4, zapytaj właściwy okręgowy urząd probierczy, zanim towar trafi do sprzedaży.

Porozmawiajmy o Twoim zamówieniu

Golden Planet to producent i jeden z największych eksporterów złotej biżuterii w Turcji, z biurem w Warszawie. Jeśli planujesz zamówienie, opowiedz nam o swoim sklepie i rynku, na który kupujesz towar. Wyroby, które sprzedajemy w Polsce, mają oznaczenie próby (np. 585 lub 14K) oraz polską cechę probierczą nadaną przez urząd probierczy. Chętnie omówimy próby i oznaczenia jeszcze przed złożeniem zamówienia. Zamów katalog hurtowy albo skontaktuj się z naszym biurem w Warszawie – rozmawiamy po polsku i po angielsku.

Najczęściej zadawane pytania o znaki probiercze

Czy liczba „585” wybita na biżuterii to cecha probiercza?

Nie. Liczba wybita przez producenta to informacja o próbie. Cechę probierczą umieszcza organ administracji probierczej, czyli w Polsce urząd probierczy, po zbadaniu wyrobu (art. 9 Prawa probierczego).

Czy w Polsce można sprzedawać złotą biżuterię z cechami innego kraju UE lub Turcji?

Tak, jeśli wyrób spełnia warunki art. 4 Prawa probierczego, np. jest oznaczony cechami, na podstawie których dopuszczono go do obrotu w UE, w państwach EFTA będących stronami umowy o EOG lub w Turcji. W razie wątpliwości warto zapytać okręgowy urząd probierczy, zanim towar trafi do sprzedaży.

Czy złota biżuteria lżejsza niż 1 gram musi mieć cechę probierczą?

Nie musi (art. 6 ust. 1). Jej próba musi jednak odpowiadać jednej z prób obowiązujących w Polsce, a sklep musi podać na metce próbę i masę części wykonanych ze złota (art. 6 ust. 3).